Je wordt wakker en voelt je al moe. De dag begint en je merkt: het licht is te fel, de geluiden te hard, de drukte te veel. Je lijf reageert op alles. Geuren die anderen niet eens opmerken, geven jou hoofdpijn. Voedsel waar je vroeger geen last van had, geeft nu klachten. Je voelt je gespannen, alert, alsof je systeem constant op scherp staat.
Herken je dit?
Dan ben je niet alleen. En nee, je verzint het niet. Er is iets aan de hand. Iets dat al jaren, misschien wel vanaf je geboorte, aan het opbouwen was.
Wat is hoogsensitiviteit eigenlijk?
Misschien heb je wel eens gehoord: je bent gewoon hooggevoelig. HSP. Highly Sensitive Person. En ja, dat klopt waarschijnlijk. Maar wat betekent hoogsensitiviteit eigenlijk? En belangrijker nog: waarom ben jij zo geworden?
Het antwoord ligt dieper dan je denkt. Hooggevoelig zijn gaat niet alleen om jouw persoonlijkheid of karakter. Het gaat om je lichaam, je brein, je immuunsysteem. Om een proces dat al begon in de eerste 1000 dagen van je leven.
HSP is niet iets dat uit de lucht komt vallen. Na jarenlange voorbereiding vindt er een stapeling plaats van gebeurtenissen die je systeem steeds scherper afstelt. Bij iedereen is de inhoud van gebeurtenissen en het tijdstip in het leven anders. Maar er zijn patronen die je bij vrijwel iedereen met hoogsensitiviteit terugziet.
Hoogsensitiviteit kenmerken: herken jij jezelf?
Mensen met HSP ervaren de wereld intenser dan anderen. Dit uit zich op verschillende manieren:
🔊 Overprikkeling door geluid, licht en drukte
Je kunt je moeilijk concentreren in een rumoerige ruimte. Fel licht doet pijn aan je ogen. Een drukke supermarkt voelt als een aanslag op je zintuigen. Wat anderen nauwelijks opmerken, overweldigt jou volledig.
👃 Sterke reactie op geuren en smaken
Parfum van een voorbijganger geeft je hoofdpijn. De geur van schoonmaakmiddelen maakt je misselijk. Je proeft dingen in eten die anderen niet eens opmerken. Je lijkt een radar te hebben voor alles wat je neus en mond binnenkomt.
😰 Emotionele gevoeligheid en empathie
Je voelt niet alleen je eigen emoties intens, maar ook die van anderen. Je pikt spanning op in een ruimte voordat er een woord gezegd is. Films of nieuwsberichten raken je diep. Je hebt tijd nodig om emoties te verwerken.
😴 Snelle vermoeidheid en behoefte aan rust
Na sociale gebeurtenissen ben je uitgeput. Je hebt meer slaap nodig dan anderen. Herstellen van een drukke dag kost je veel tijd. Je lijf vraagt constant om rust, maar krijgt die vaak niet.
🤯 Moeite met veranderingen en onverwachte situaties
Plotselinge wijzigingen in je planning brengen je van je stuk. Je hebt tijd nodig om te wennen aan nieuwe situaties. Onverwachte gebeurtenissen kosten je enorm veel energie.
🍽️ Voedselintoleranties en allergieën
Je lijkt steeds meer voedingsmiddelen niet meer te verdragen. Gluten, zuivel, suiker, additieven. De lijst wordt langer. Je vraagt je af: word ik allergisch voor alles?
💪 Spierspanning en pijn
Je schouders zitten constant omhoog. Je kaak is gespannen. Je hebt hoofdpijn, nekpijn, rugpijn. Je lijf staat strak, alsof het zich schrap zet tegen de wereld.
Deze hoogsensitiviteit kenmerken zijn niet zomaar ontstaan. Er zit een biologisch proces achter.
De oorsprong van HSP: het begon in je eerste levensjaren
De eerste 1000 dagen: de basis werd gelegd
In de eerste jaren van je leven leerde jouw lijf wie je was. Waar je grenzen lagen. Wat van jou was en wat van de buitenwereld. Dit leerde je niet alleen bewust, maar vooral onbewust. Via aanraking, stemgeluid, oogcontact, aanwezigheid.
Of juist: het gebrek daaraan.
Een baby die huilt en alleen gelaten wordt, leert niet alleen in slaap vallen. Die baby leert: ik sta er alleen voor. Mijn gevoel doet er niet toe. Niemand komt. Ik moet het zelf doen.
Dit is niet de schuld van je ouders. Zij deden hun best. Maar het effect op jouw systeem is er niet minder om. Je lijf ging op scherp staan. Alert. Oplettend. Altijd aan.
Zo ontstaat de basis voor hooggevoelig zijn. Je systeem leert: de wereld is niet veilig. Ik moet opletten. Ik moet alles in de gaten houden.
Waarom wordt hoogsensitiviteit steeds erger?
In de jaren daarna stapelde het zich op. Elke keer dat je ziek werd, elke keer dat je stress ervoer, elke keer dat je een klap kreeg (letterlijk of figuurlijk), werd je systeem een beetje gevoeliger afgesteld.
Je immuunsysteem leerde: de wereld is gevaarlijk. Ik moet alert blijven. Ik moet snel reageren.
En zo begon je steeds meer te reageren. Op voedsel. Op geuren. Op licht. Op geluid. Op mensen. Op alles.
Je werd allergisch voor het leven. Dit is hoe HSP zich ontwikkelt en verergert.
Wat gebeurt er in je lijf bij hoogsensitiviteit?
Wanneer je HSP ervaart is er een ongelofelijk gevoelige afstelling gecreëerd voor de omgeving en voor stoffen van binnen in jezelf. Het gaat om alle sensorische invloeden: licht, geluid, aanraking, geur, drukte, prikkels, fijnstof, mensen en ga zo maar door.
Vaak zie je bij mensen met hoogsensitiviteit dat intoleranties en allergieën zich opbouwen in het leven. Je lijkt steeds meer te reageren op steeds meer dingen.
Het probleem: je lijf weet niet meer wat rust is
Wat er gebeurt in je brein is fascinerend en tegelijk verdrietig. Je hebt twee belangrijke stoffen nodig: glutamaat en GABA. Glutamaat zet je aan tot actie. GABA remt af en brengt rust.
Bij hooggevoelig zijn is die balans verstoord. Te veel glutamaat, te weinig GABA. Je lijf staat constant aan. Je kunt niet meer ontspannen. Niet meer loslaten. Niet meer voelen: het is veilig, ik mag rusten.
Dit komt doordat de cellen in je brein die GABA maken het niet meer lukt om voldoende te produceren. De astrocyten zijn gestopt met hun werk. Daarbij is de conciërgecel van je brein (astrocyt) niet meer in staat zijn onderhoudsfunctie te volbrengen. Hij stopt met die taak en gaat wat anders doen. De astrocyten zijn onderdeel geworden van het immuunsysteem en gaan bijdragen aan een ontstekingsreactie die maar blijft doorgaan. Een brand die niet geblust wordt.
Dit verklaart veel van de hoogsensitiviteit kenmerken die je ervaart. De overprikkeling, de vermoeidheid, de spanning, de emotionele gevoeligheid. Het komt allemaal voort uit dit verstoorde evenwicht in je brein. Daarnaast zijn er nog andere redenen in systemen die bijdragen op het gebied van acetylcholine (de dirigent van de stoffen in je brein), verhoudingen tussen serotonine, oxytocine en dopamine, de gevoeligheid voor cortisol en activatie vanuit noradrenaline onder andere. Daarnaast past ook je immuunsysteem zich aan.
HSP en je immuunsysteem: waarom je overal op reageert
Het lastige van hoogsensitiviteit is dat medicatie en zalfjes vaak alleen tijdelijk helpen. Het uit de weg gaan van uitlokkende prikkels wordt steeds moeizamer naarmate de hoeveelheid toeneemt.
Waarom? Omdat wat er bestreden wordt slechts de symptomen zijn. De kern zit in het overgevoelig zijn van een deel van je immuunsysteem: het cognitive/behavioral immuunsysteem samen met het TH2-systeem.
Je immuunsysteem is een zintuig dat bezig is met aftasten wat er vanuit de buiten- of binnenwereld naar binnen wil komen wat er niet thuishoort. Bij HSP is dit zintuig zo scherp afgesteld dat het op bijna alles reageert.
Je reageert steeds vlotter vanuit het geheugen op bedreigingen die je zo ervaart. Wat voor een ander geen probleem is, ziet jouw immuunsysteem als gevaar.
Hoogsensitiviteit en stress: de vicieuze cirkel
Bij stress maakt je lichaam meer glutamaat aan. Dit zorgt voor actie, alertheid, oplettendheid. Handig bij acute stress. Maar bij chronische stress wordt het een probleem.
Om balans te brengen zou je lichaam meer GABA moeten maken. Maar door de ontstekingsreactie in je brein lukt dat niet goed. Je blijft in de stress-stand hangen.
En stress maakt je hoogsensitiviteit weer erger. Je wordt nog gevoeliger. Je reageert nog sneller. Je raakt nog meer overprikkeld.
Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht waar veel mensen met HSP in vastzitten.
Er is hoop: hoogsensitiviteit is te verbeteren
Maar hier is het goede nieuws. Hooggevoelig zijn is niet permanent. Dit is niet wie je bent. Dit is wat er met je gebeurd is. En wat er gebeurd is, kan ook herstellen.
Het vraagt om een integrale aanpak. Om te kijken naar je hele systeem. Naar je brein, je darmen, je immuunsysteem, je leefstijl, je bioritme.
HSP hoeft je leven niet te blijven beheersen. Je kunt de balans herstellen.
Wat helpt bij hoogsensitiviteit? Praktische stappen
Herstel je bioritme
🌅 Start je dag met daglicht. Laat je lijf weten: de dag begint, het is veilig om wakker te zijn. Dit helpt je GABA-productie en brengt rust in je systeem.
🌙 Leef meer volgens het ritme van de natuur. Licht en donker. Actie en rust. Je lijf verwacht dit en functioneert er beter bij.
Voeding die je hoogsensitiviteit vermindert
🍽️ Geef je lijf rust door 's nachts te vasten. 13 tot 16 uur zonder eten geeft je brein de kans om op te ruimen en te herstellen. Dit vermindert de ontstekingsreactie die je HSP in stand houdt.
🥦 Eet voeding die GABA ondersteunt: groene bladgroenten, tomaten, zoete aardappel, broccoli. Deze voedingsmiddelen helpen je brein de rust te vinden die het nodig heeft.
🐟 Zorg voor voldoende omega-3 vetzuren via vette vis of supplementen. Dit helpt ontstekingen te verminderen.
Beweging en zuurstof
🏃 Beweeg, vooral nuchter. Dit geeft je cellen zuurstof en helpt je energieproductie goed te draaien. Je hebt zuurstof nodig om GABA te kunnen maken.
💨 Adem bewust naar je buik. Dit activeert je parasympathische zenuwstelsel en brengt rust.
Zorg voor je darmen
🦠 Zorg goed voor je darmen. Je darmbacteriën maken ook GABA. Eet gevarieerd, veel groenten, gefermenteerde voeding zoals zuurkool, kombucha of kefir.
🥗 Verminder suiker en geraffineerde koolhydraten. Deze voeden de verkeerde bacteriën en verhogen ontstekingen.
Hoogsensitiviteit begrijpen is de eerste stap
HSP hoeft je niet te beperken. Met de juiste ondersteuning en aanpak kun je het milder maken waardoor je minder snel reageert en je rustiger gaat voelen in bepaalde situaties
Wanneer je naar de dieper liggende oorzaak bij jou wilt kijken en praktisch aan de slag wilt om jouw gevoeligheid in volume terug te draaien zodat je voordeel hebt bij je gevoeligheid zonder dat je overweldigd raakt, willen wij je graag helpen binnen onze praktijk.
