Je herkent het misschien. Die onderstroom van onrust die er altijd is. Dat gevoel van niet veilig zijn, ook al is er niks aan de hand. Die angst om te falen, om niet genoeg te zijn, om verlaten te worden, om uitgesloten te worden. Je weet niet waar het vandaan komt. Je hebt geen grote trauma's meegemaakt. Toch zit het er. Diep. Alsof het altijd al deel van je was.
Wat als ik je vertel dat dit niet alleen van jou is? Dat je draagt wat jouw ouders, grootouders of zelfs overgrootouders niet konden verwerken? Dit is transgenerationeel trauma. En het zit letterlijk in je genen.
Wat is transgenerationeel trauma eigenlijk?
Transgenerationeel trauma is trauma dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Het gaat niet alleen om verhalen die verteld worden of gedrag dat je afkijkt. Het gaat verder. Het zit in je DNA. In de manier waarop je genen zich uitdrukken.
Je overgrootmoeder maakte misschien oorlog mee. Hongerwinter. Verlies van kinderen. Angst om je leven. Ze heeft overleefd. Maar de angst, de schok, het verdriet dat ze toen voelde? Dat heeft een afdruk achtergelaten. In haar lichaam. In haar genen. En die afdruk ging verder. Naar je oma. Naar je moeder. En nu naar jou.
Dit klinkt misschien onwerkelijk. Maar het is wetenschappelijk bewezen. Het heet epigenetica.
Hoe trauma via je genen wordt doorgegeven: epigenetica
Epigenetica laat zien dat je genen niet vastliggen. Ze kunnen aan- of uitgezet worden. Afhankelijk van wat je meemaakt. Stress, angst, honger, geweld: dit alles kan veranderen hoe je genen zich gedragen. En die veranderingen? Die kunnen doorgegeven worden aan je kinderen.
Stel je voor: je grootmoeder maakte extreme stress mee. Haar lichaam ging in overlevingsstand. Cortisol schoot omhoog. Haar stresssysteem stond constant aan. Dit zorgde voor veranderingen in haar DNA-expressie. Deze veranderingen werden doorgegeven via de eicellen die later jouw moeder werden. En via jouw moeder kwamen ze bij jou.
Je erft dus niet alleen je oogkleur of je haar. Je erft ook de stressrespons van je voorouders. De angst. De alertheid. Het gevoel dat het nooit veilig is.
Dit gebeurt via meerdere processen waarvan de belangrijkste zogeheten methylgroepen die zich aan je DNA hechten. Ze bepalen of een gen, meer of minder afleesbaar is. Trauma zorgt voor veranderingen in het gebruik en de afleesbaarheid van stukjes van je genen. En die veranderingen blijven. Generaties lang.
Onderzoek bij Holocaust-overlevenden laat dit duidelijk zien. Hun kinderen en kleinkinderen hebben vaker last van angst, depressie en een overgevoelig stresssysteem. Ook al hebben ze zelf nooit oorlog meegemaakt. Het zit in hun genen.
Hoe kun je merken dat je last hebt van transgenerationeel trauma?
Misschien vraag je je nu af: geldt dit voor mij? Draag ik ook onverwerkt trauma van mijn voorouders? Dit zijn signalen die erop kunnen wijzen:
⚠️ Je voelt je vaak angstig of onrustig zonder duidelijke reden
🔴 Je hebt het gevoel dat je altijd alert moet zijn, alsof er elk moment iets kan gebeuren
💭 Je hebt moeite met ontspannen, loslaten of vertrouwen
⚡ Je reageert heftig op stress, ook op kleine dingen
😔 Je voelt je schuldig of verantwoordelijk voor dingen die niet van jou zijn
💢 Je hebt last van chronische spanning, pijn of vermoeidheid
🛡️ Je hebt het gevoel dat je moet overleven in plaats van te leven
🔁 Je herkent patronen in je familie: angst, depressie, verslavingen, relatieproblemen
🌫️ Je voelt je niet thuis in je eigen lijf
❓ Je hebt het gevoel dat er iets mis is met je, maar je weet niet wat
Dit zijn geen tekenen dat je gek bent of dat je aanstelt. Dit zijn signalen van een lichaam en zenuwstelsel dat nog steeds reageert op gevaar dat er niet meer is. Gevaar van generaties geleden.
Transgenerationeel trauma stoppen: kan dat echt?
Ja. En dat is het mooie nieuws. Je hoeft dit niet door te geven aan je kinderen. Je kunt de keten doorbreken.
Hoe? Door bewust te worden van wat je draagt. Door te voelen, te erkennen en te verwerken. Door je zenuwstelsel te leren dat het veilig is. Door je lijf te laten weten: het gevaar is voorbij.
Epigenetica werkt twee kanten op. Net zoals trauma veranderingen in je genen kan veroorzaken, kan herstel dat ook. Als jij leert ontspannen, als jij je stresssysteem weer in balans brengt, als jij je trauma verwerkt, dan verander je de expressie van je genen. En die veranderingen geef je door aan je kinderen. Maar dan in positieve zin.
Dit zijn langgerekte en waardevolle processen. Het vraagt tijd. Mildheid. Geduld. Het vraagt dat je jezelf toestaat te voelen. Te huilen. Boos te zijn. Verdrietig te zijn. Ook al is het niet jouw verdriet. Het zit in jou. En het wil gezien worden.
Epigenetica werkt in elke cel van je lijf
Het zijn misschien nieuwe termen, eigenlijk is het heel simpel. Je wil niet dat elke generatie opnieuw het wiel moet uitvinden. Je moet iets door kunnen geven dat zonder taal in het onderbewuste informatie overbrengt. Zo hoeft niet elk konijn opnieuw te leren dat een vos geen leuk dier is om mee te spelen. Dat weet een konijn instinctief. Via epigenetica.
Het is een ongelofelijke wereld in elke cel. Er zit een complete stad met allemaal onderdelen die het laten draaien. In de celkern ligt je DNA en dat wordt per seconde honderden keren geraadpleegd als een kookboek met de vraag: hoe maak ik deze stof? In het open en dicht slaan van het boek kun je veranderingen aanbrengen waardoor het makkelijker en moeilijker gaat. Dit heeft effect op hoeveel en hoe snel je een stof kan maken en hoeveel effect je overhoudt van die stof.
En om je een beeld te geven: wanneer je een nacht slecht slaapt heb je op 72 plekken in je genen een effect waardoor je het boek anders gaat aflezen en andere stoffen maakt. Je voelt je daardoor ook anders: moeier, minder geconcentreerd, korter lontje, meer zin in vet en suiker. Slaap je weer goed, dan draait dit weer om en voel je je ook weer anders. En zo gaat het de hele tijd. Epigenetica is er de hele dag in elke cel en wanneer het gene dat je meemaakt voor jou als persoon belangrijk en groot is, dan kan het vaster komen te zitten dan die nacht slaap en ga je het trauma noemen.
Dit kun je doen om transgenerationeel trauma te stoppen:
🌬️ Leer je zenuwstelsel reguleren: adem, bewegen, yoga, meditatie, natuur
💚 Zoek therapie die werkt met trauma: EMDR, somatische therapie, cranio sacraal therapie
📖 Onderzoek je familiegeschiedenis: wat is er gebeurd? Wat werd niet uitgesproken?
🫀 Voel en erken wat er in je leeft, ook al snap je het niet helemaal
🦋 Geef jezelf toestemming om anders te zijn dan je ouders, om andere keuzes te maken
🥗 Zorg voor je lijf: voeding, slaap, beweging, rust
🏡 Omring jezelf met veiligheid: mensen, plekken, rituelen die je helpen landen
🌸 Wees mild voor jezelf: dit is niet jouw schuld, maar het is wel jouw kans om het te helen
Je bent niet de oorzaak van wat je draagt. Maar je bent wel degene die het kan stoppen. Voor jezelf. En voor de generaties na jou.
Dit is geen makkelijke reis. Maar het is een waardevolle. Want wat je heelt in jezelf, heel je ook voor je kinderen. Je doorbreekt patronen. Je creëert ruimte. Je geeft vrijheid door in plaats van angst.
En wat als je al kinderen hebt en er nu pas achter komt dat je last hebt van Transgenerationeel trauma?
Alle inzichten die jij nu hebt en alle ontspanning die er ontstaat als je hiermee aan de slag gaat. Daar hebben je kinderen heel veel aan. Heb jij het idee dat je veel hebt doorgegeven aan ze? Neem ze mee in je verhaal. Het verhaal van jullie familie. Pak er foto' s bij als je ze hebt. En leer ze ontzag te hebben voor het lot van hun groot- of overgrootouders en leer ze dat dit niet hun lot is. En vooral: leef ze voor en laat ze voelen dat de nare gevoelens oud zijn. Je mag ze los laten, ook voor je kinderen. Dit geeft jezelf en je kinderen een vrijer leven.
Transgenerationeel trauma komt heel vaak voor
Veel mensen dragen transgenerationeel trauma. Oorlog, honger, uitsluiting, geweld, verlies, armoede: bijna elke familielijn kent dit. En dat is oké. Het maakt je mens.
Wat belangrijk is: dat je het ziet. Dat je het erkent. Dat je jezelf toestaat te helen. Dit maakt jou vrij van angst die niet van jou is. Vrij om te leven in plaats van te overleven.
En als je merkt dat je hier niet alleen uitkomt? Zoek hulp. Iemand die begrijpt hoe trauma werkt. Die met je meekijkt. Die je ondersteunt op deze reis naar jezelf. Cranio sacraal therapie is een mooie manier te onderzoeken of dit speelt bij jou. En stap voor stap je reacties in het nu te laten zakken, milder te laten worden.,
Want uiteindelijk gaat het hierom: thuiskomen in je eigen lijf. Voelen dat je veilig bent. Weten dat het goed is om te zijn wie je bent. Zonder de last van generaties op je schouders.
Dat is mogelijk. Voor jou. En voor iedereen na jou.
